گفتگوی شورایاران با تعدادی از امضاکنندگان بیانیه
آلودگی هوای تهران در دوره های مختلف و بیانیه «هوای تهران 72»
تاریخ انتشار:
چهارشنبه ۸ بهمن ۱۳۹۹ ساعت ۱۴:۰۴
Share/Save/Bookmark
۰
آلودگی هوای تهران در دوره های مختلف و بیانیه «هوای تهران 72»

آلودگی هوای تهران از آن پدیده‌هایی است که هیچ وقت بحث و جدال بر سر آن تمام نمی‌شود. فرقی ندارد تابستان باشد یا زمستان، حرفش همیشه نُقل محافل است. معضلی که سلامت مردم را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد و سالانه باعث بروز بسیاری از بیماری‌ها و حتی مرگ و میر می‌شود. آلودگی هوا با توجه به پیامدهایی که دارد، امروز تبدیل به قابل لمس‌ترین مشکل زیست‌محیطی تهران و بعضی از شهرهای دیگر شده است، به طوری که گفته می‌شود در روزهای اوج آلودگی هوا تعداد مراجعه بیماران بر اساس مشکلات تنفسی تا 60 درصد افزایش پیدا می‌کند. 
به گزارش روابط عمومی ستاد هماهنگی شورایاری ها، البته مشکل آلودگی هوا مربوط به دیروز و امروز نیست و این مساله همواره دغدغه و مشکل بوده است به طوری که سال 1356 روزنامه اطلاعات در تیتر اول خود می‌نویسد: «مبارزه شدید با آلودگی هوای تهران آغاز شد.» در همین مطلب گفته شده که طرح استفاده یک روز در میان از اتومبیل در تهران رد شده است. اما شدت آلودگی هوا باعث شده بود که هیات عالی نخست‌وزیری ماهی دو بار مساله آلودگی هوا را بررسی کند. 
 
از آن روز تا به حال، وضعیت آلودگی هوای تهران نه تنها حل نشده، بلکه بدتر هم شده و حالا تبدیل به معضلی جدی به خصوص در فصل زمستان شده است و این در حالی است که تهران جزو آلوده‌ترین شهرها از نظر هوا در آسیا و جهان است.
اولین زنگ خطر جدی آلودگی هوای تهران، در سال 72 نواخته شد و به گوش رسید. همان زمان این زنگ خطر باعث شد تعداد زیادی از کارشناسان و مدرسان محیط زیست، جغرافی و شهرسازی بعد از نشستی که در سالن اجتماعات پارک شهر برگزار شد، بیانیه‌ای با عنوان «هوای تهران- 72» تنظیم و منتشر کنند. در آن بیانیه برای اولین بار از آلودگی هوای تهران به عنوان یک بحران ملی نام بردند و حل شدن این مساله را نیازمند عزم ملی دانستند. 

بررسی عوامل تاثیرگذار بر آلودگی هوا
عامل مهاجرت یکی از مهم‌ترین عواملی است که برای مشکل آلودگی هوای تهران، گفته می‌شود. جمعیت مهاجری که وارد ایران می‌شوند بیشتر به شغل‌های حاشیه‌ای مشغول هستند و همین امر باعث جابه‌جایی در سطح شهر و ترافیک و آلودگی هوا می‌شود. شاید راهکار این مساله این است که قوانین سختگیرانه‌تری در شهر تهران وضع شود تا جلوی افزایش مهاجر گرفته شود و مدیریت وضع موجود هم راحت‌تر ممکن شود. 
از دیگر عوامل این آلودگی از نگاه کارشناسان، می‌توان به خودروهای بی‌کیفیت و همچنین بنزین‌هایی که استاندارد آن‌ها چندان مشخص نیست اشاره کرد. همچنین عبور و مرور ماشین‌های سنگین موقع شب، در سطح شهر هم می‌تواند عامل دیگری برای افزایش آلودگی باشد. 
از طرفی علاوه بر آلودگی معمول هوا، چند سالی است در زمستان، بوی نامطبوعی در سطح شهر پخش می‌شود. بویی آزاردهنده که هر بار با منتشر شدن آن، همه به دنبال منشا بو می‌گردند و هیچ کس هم جواب برای آن ندارد؛ اما گفته می‌شود این بو ناشی از تجمع زباله‌ها در سایت پسماندهای آرادکوه و همچنین دی‌اکسید گوگردی است که به خاطر سوخت مازوت در بعضی کارخانه‌‌های جنوب تهران مصرف می‌شود.
در ادامه با دو نفر از امضاکنندگان بیانیه «هوای تهران 72» گفت‌وگوی کوتاهی انجام دادیم تا ببینیم در آن روز شرایط و وضعیت آلودگی چه بوده که منجر به امضای بیانیه شده است.

آلودگی مازوت در تهران، از شایعه تا واقعیت
سلطانیه؛ یکی از امضاکنندگان بیانیه هوای تهران 72 درباره جرقه اولیه بیانیه می‌گوید: در آن زمان راجع به آلودگی هوا صحبت زیاد می‌شد اما تجمع در پارک شهر، امضا و انتشار بیانیه در سال72 توسط بسیاری از متخصصان و کارشناسان جرقه‌ای شد برای نام‌گذاری روزی با عنوان «روز هوای پاک». 
وی درباره نحوه اطلاع از این بیانیه می‌گوید: من بسیاری از افرادی که بیانیه را امضاء کرده بودند،  می شناختم.  دقیقا به خاطر ندارم تهیه کننده ها چه کسانی بودند ولی تعدادی از اساتید دانشگاه ها و شخصیت های مختلفی در تهیه و امضاء آن حضور داشتند.
سلطانیه راجع به بازخورد بیانیه در آن زمان می‌گوید: در سالهای پس ازامضاء بیانیه، فعالیتهای زیادی توسط شهرداری تهران با تاسیس شرکت کنترل کیفیت هوای تهران در حدود ۲۵ سال پیش آغاز شد که در آن دو پروژه بزرگ و مفصل برای تهیه برنامه کنترل آلودگی هوای تهران به اجرا درآمد. یکی پروژه بانک جهانی در مورد کنترل آلودگی هوا در بخش حمل و نقل و دیگری پروژه جایکا (آژانس همکاریهای بین المللی ژاپن) برای تهیه برنامه جامع کنترل الودگی هوای تهران بود. حاصل این مطالعات و بررسی های میدانی مربوطه که نزدیک به دو سال طول کشید، طی سالهای بعد منجر به تدوین برنامه جامع کاهش آلودگی هوای تهران توسط سازمان حفاظت محیط زیست و شهرداری تهران شد که به تصویب هیات وزیران رسید و متعاقبا طی سالهای بعد، قانون هوای پاک برای کل کشوردر مجلس شورای اسلامی تصویب و برای اجرا در سال ۱۳۹۶ به دستگاهای ذیربط ابلاغ شد.
وی در رابطه با میزان آشناییش با امضا کنندگان بیانیه می گوید: بسیاری ازامضاء کننده ها از همکاران دانشگاهی ما بوده و هستند. بعضی از آنها مسئولیتهای اجرایی مرتبط با این موضوع را نیز داشتند. البته در سالهای اخیر ارتباطات این افراد بسیار کمتر شده است.

کیفیت خودرو عامل اصلی آلودگی هواست
سلطانیه درباره نحوه کنترل آلودگی هوا در شرایط فعلی می‌گوید: در مورد اخبار اخیر در ارتباط با آلودگی هوای تهران و مصرف مازوت، بهتر است از شایعات پرهیز کنیم زیرا این قبیل موضوعات صرفا باید از سوی مسئولین ذیربط روشن شوند. دراین خصوص سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت نفت، وزارت نیرو، وزارت کشور و شهرداری تهران باید پاسخگو باشند و اظهار نظر کنند. تا آنجا که بنده خبر دارم، مدتهاست که مصرف مازوت در شهرها متوقف شده است و تنها در موارد اضطراری و کمبود گاز طبیعی، نیروگاهها ملزم به مصرف مازوت می شوند. اتفاقا در روزهای اخیر وزیرنفت در یک مصاحبه تلویزیونی اعلام کردند که ما مصرف مازوت در نیروگاه های تهران و اطراف آن شامل کرج، نداریم. در مورد سایر مصارف نظیر نانوایی ها، کوره های کارگاههای کوچک صنعتی نیز سالهاست که مصرف مازوت وجود ندارد و از گاز طبیعی استفاده می شود. بنظر می رسد منشاء آلودگی های اخیر استفاده بیش از حد خودروهای سواری (تشدید شده ناشی از شیوع بیماری کوید ۱۹)، کیفیت پایین بسیاری از این خودروها و موتورسیکلتها، وکیفیت پایین سوختهای بنزین و گازوییل است. 
وی می افزاید: این وضعیت در شرایط جو پایدار و وارونگی دما در فصول سرد تشدید شده است. تجربه منحصر به فردی که در این ماههای همه گیری و شیوع کرونا به دست آورده ایم این است که، با وجودیکه ماههاست کلیه فعالیتهای آموزشی در تمام مقاطع تعطیل هستند، بسیاری از امور اجتماعی بصورت نیمه تعطیل در آمده اند، فعالیت بسیاری از مشاغل یا متوقف شده و یا نیمه تعطیل هستند، همچنان شاهد این وضعیت حاد آلودگی هوا هستیم. این نشانگر این است که شاید چندین میلیون جمعیتی که به نوعی کسب و کار آنها وابسته به حمل و نقل است و یا در بخش خصوصی فعالیت می کنند (بخصوص بخش ساختمان و ساخت و ساز) ، بیشترین سهم را در آلودگی هوا دارند. سهم این فعالیتها در ایجاد آلودگی هوا به مراتب بیشتر از سهم فعالیتهای آموزشی، فرهنگی وکل فعالیتهای دولتی است. پس در واقع کیفیت سوخت مهم است ولی کیفیت خودروها و تعداد آنها نیز بسیار نقش دارند.

برج ها از عوامل مصنوعی آلودگی هوا در تهران
وی در خصوص اینکه مدتی حرف‌هایی مبنی بر این‌که فروش تراکم در کوهپایه‌ها و قسمت‌های غربی شهر مثل چیتگر، باعث شده تا باد جریان نداشته باشد، می‌گوید: این موضوع به طور کلی درست است که دخالت بشر در طبیعت سبب اختلال درمحیط زیست می شود و منحصر به تهران و غرب آن نیست. مناطقی مثل تهران از نظر اقلیمی ظرفیت توسعه و افزایش جمعیت در این حد فعلی را ندارند. بسیاری از مناطق تهران از جمله شمیرانات و ییلاقات شمالی غرب و شرق تهران با آن باغهای گسترده دستخوش این تغییرات شده اند. ایجاد ساختمان های بلند در کوچه ها و خیابان های باریک مسلما در وزش باد منطقه اختلال ایجاد می کند. به یاد دارم که در حدود ده سال پیش شهردار وقت تهران در مورد مسایل محیط زیست شهر تهران یک جلسه مشورتی با حضور تعدادی از استادان دانشگاه و سایر صاحبنظران در شهرداری تهران تشکیل دادند. بنده در آن جلسه گفتم، این همه اقدامات مثبت شهرداری برای بهبود محیط زیست از جمله بهبود کیفیت هوا،  نظیر ایجاد فضای سبز، توسعه بزرگراهها، کنترل ترافیک، آموزش همگانی، مدیریت پسماندها و غیره، با یک عامل منفی خنثی می شوند و آن عامل منفی همان ساخت و ساز بی رویه، توسعه شهر و افزایش جمعیت است. این شهر از نظر جغرافیایی و اقلیمی گنجایش این حجم از جمعیت را ندارد. این توسعه بی رویه مستقیما به وضع اقتصادی-اجتماعی کشور مربوط است. 
سلطانیه می افزاید: وقتی مردم برای امرار معاش و کسب و کار به شهرها مهاجرت می کنند،  به مسکن، حمل و نقل و سایر خدمات شهری نیاز دارند که تمام اینها فشار بر محیط زیست را افزایش می دهند و در تراکم بالا، ا فزایش الودگی هوا بسیار شدیدتر خواهد بود و متاسفانه این روند برگشت ناپذیر است.

آلودگی هوا یک پدیده اقلیمی طبیعی در شهر تهران 
یوسف حجت یکی دیگر از امضاکنندگان بیانیه هوای تهران 72 با اشاره به جدولی که با توجه به میزان آلاینده‌های ذکر شده در بیانیه سال 72 و اطلاعات و آمار مربوط به سال 96 آماده کرده است، به مقایسه میزان آلودگی هوای تهران در هر دو دوره پرداخته و می‌گوید: ما هر سال همین وضعیت آلودگی را داشتیمف قبل از انقلاب هم داشتیم. من اسنادش را دارم. اصلا قبل از انقلاب هم هوا همین طور بود و بعد از این هم خواهد شد. این در واقع یک پدیده‌ طبیعی اقلیمی در شهر تهران است. این جدول هم نشان می‌دهد با وجود دو برابر شدن مصرف سوخت (و دو برابر شدن تعداد خودروها) انتشار آلاینده‌ها کاهش یافته است. می‌توانم بگویم آلودگی هوا فقط دستاویزی است برای این‌که همه تقصیرها گردن فردی بیافتد وگرنه فقط NOx حدودا 15 درصد افزایش یافته و بقیه کاهش زیادی داشته است.
 

وی می افزاید: درسال های 85-86 شاخص، بالای دویست رفته بود درحالی که ما الان به دویست نرسیده‌ایم و حدود صد و پنجاه هستیم. یعنی الان فاجعه‌ خیلی جدی نسبت به آن‌چه که در گذشته داشتیم، وجود ندارد.
حجت راجع به نحوه آشنایی با بیانیه هوای تهران72 می‌گوید: من در جریان تهیه بیانیه نبودم اما چون قبولش داشتم، گفتند امضا کن و امضا کردم. من جزو تهیه‌کنندگانش نبودم. البته به گمانم این بیانیه توسط آقای دکتر شفیع‌پور پژوهش و تنظیم و منتشر شده بود.
مریم آقایی
منبع: ماهنامه شورایاران
کد مطلب : ۶۹۱۰